Ocalony zabytek po 86 latach wraca do Biłgoraja

Odzyskana dzięki działaniom restytucyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zabytkowa Tora z synagogi w Biłgoraju wzbogaci zbiory Muzeum Ziemi Biłgorajskiej. W uroczystości przekazania obiektu, która odbyła się 3 czerwca br. w siedzibie resortu kultury, uczestniczyli Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, wicestarosta Beata Strzałka oraz Marek Majewski, dyrektor Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju i dr Dorota Skakuj, kustosz Muzeum Ziemi Biłgorajskiej.

Powrót Tory do Biłgoraja - odzyskanie fragmentu utraconego dziedzictwa

Zabytkowa Tora w Muzeum Ziemi Biłgorajskiej wzbogaci zbiory dokumentujące historię i wielokulturowe dziedzictwo regionu. Jak podkreśla resort kulttury, przekazanie zabytku stanowi ważny gest przywracania pamięci o przedwojennej społeczności żydowskiej Biłgoraja, która przez stulecia współtworzyła tożsamość miasta.

Tora zachowała się w stanie wymagającym prac konserwatorskich. Widoczne ślady zniszczeń wskazują, że została częściowo nadpalona. To szczególnie wymowne świadectwo losów biłgorajskiej synagogi, spalonej we wrześniu 1939 r. przez wojska niemieckie. Dziś, gdy na rynku miasta znajduje się replika XVII-wiecznej, drewnianej synagogi z Wołpy, powrót Tory staje się symbolicznym odzyskaniem fragmentu utraconego dziedzictwa.

Historia ocalonego zabytku

W marcu 2025 r. pracownicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego znaleźli ofertę sprzedaży zabytkowej Tory na portalu Facebook. Weryfikacja pochodzenia obiektu pozwoliła potwierdzić, że Tora została zabrana z synagogi w Biłgoraju przez osobę prywatną tuż przed spaleniem budynku przez wojska niemieckie we wrześniu 1939 r.

W związku z brakiem współpracy ze strony sprzedającego Torę, resort poinformował o sprawie Biuro Kryminalne Komendy Głównej Policji, w strukturach którego znajduje się krajowy koordynator zwalczania przestępczości przeciwko zabytkom. Torę zabezpieczyli funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Kraśniku, działający na zlecenie miejscowej prokuratury, która następnie wydała decyzję o zwrocie obiektu na rzecz Skarbu Państwa.